Postelein: klein blad, verrassend veel karakter

Mijn eerste kennismaking met postelein begon met een zak uit mijn groenteabonnement. Ik kende de naam wel, maar had geen idee wat ik met die dunne roodachtige steeltjes en kleine blaadjes moest beginnen. Rauwe spinazie? Een soort kruid? Iets voor in de soep?

Zomerpostelein blijkt een sappige bladgroente met een frisse, lichtzure smaak. De blaadjes zijn mals, de jonge stelen knapperig en je hoeft er nauwelijks iets aan te doen. Wel moet je snel zijn, want postelein wacht na de oogst niet rustig tot jij tijd hebt.

Zomer- en winterpostelein zijn geen familie

Zomerpostelein en winterpostelein delen een naam en hebben allebei sappige blaadjes, maar botanisch zijn het verschillende planten.

Zomerpostelein (Portulaca oleracea) groeit graag bij warmte. De plant heeft kleine, dikke ovale blaadjes en vaak roodachtige, vertakte stelen. Dit is de postelein die je vooral in de zomer tegenkomt.

Winterpostelein (Claytonia perfoliata) groeit juist tijdens de koelere maanden. De bladeren zijn groter en zachter. De bloeistengel lijkt bij oudere planten dwars door een rond blad te groeien.

Ze kunnen allebei rauw en kort verwarmd worden gegeten, maar smaak en structuur zijn niet helemaal hetzelfde. In dit artikel gaat het vooral over zomerpostelein.

Waarom de blaadjes zo stevig aanvoelen

Zomerpostelein is een vetplantje. De blaadjes en stelen slaan vocht op, waardoor ze stevig en sappig aanvoelen. Dat helpt de plant overleven op warme, droge plekken.

In Zuid-Europa en andere warme gebieden groeit postelein soms spontaan tussen stenen, langs akkers en in tuinen. Dat betekent niet dat je ieder plantje langs de weg zomaar moet plukken. Daar kan de bodem verontreinigd zijn of kunnen bestrijdingsmiddelen en uitwerpselen op de plant terechtkomen.

Ga je zelf wildplukken, doe dat dan alleen wanneer je de plant met zekerheid herkent en weet dat de groeiplaats schoon is. Postelein heeft geen wit melksap. Planten die erop lijken en bij beschadiging wel melksap afgeven, laat je staan.

Zo smaakt zomerpostelein

De smaak is fris, licht zuur en een beetje zoutig of peperig. Het blad is mild, terwijl de stelen voor een sappige beet zorgen. Verse postelein hoort niet bitter, muf of slijmerig te smaken.

De jonge, dunne steeltjes kun je gewoon eten. Snijd alleen de worteltjes en erg dikke of stugge uiteinden weg. Bij een verse bos is er verder nauwelijks snijwerk nodig.

Postelein combineert goed met onder andere:

• tomaat en komkommer;
• citroen en milde azijn;
• kikkererwten en linzen;
• aardappel;
• knoflook en bosui;
• munt, peterselie en dille;
• tahin of plantaardige yoghurt;
• geroosterde noten en pitten.

Voorzichtig schoonmaken

Postelein is kwetsbaar en kan tussen de vertakte stelen aardig wat zand vasthouden. Vul daarom een ruime kom met koud water en beweeg de groente er voorzichtig doorheen. Til de postelein uit het water in plaats van alles door een vergiet te gieten; zand en aarde blijven dan onder in de kom achter.

Herhaal dit zo nodig met schoon water. Laat de postelein vervolgens uitlekken in een vergiet of droog haar voorzichtig in een slacentrifuge. Ga niet hard knijpen of wrijven, want de sappige blaadjes kneuzen snel.

Was postelein bij voorkeur vlak voordat je haar gebruikt. Nat bewaren verkort de houdbaarheid.

Rauw komt postelein het best tot haar recht

In een salade blijft de sappige structuur goed behouden. Meng de postelein pas vlak voor het serveren met de dressing, anders worden de blaadjes en stelen snel zachter.

In deze zomerse salade wordt postelein gecombineerd met kikkererwten, tomaat, rode ui en een frisse dressing. De kikkererwten geven de salade voldoende stevigheid om er een lichte maaltijd van te maken.

Verhitten mag, maar houd het kort

Postelein kun je roerbakken, stoven, verwerken in soep of door een stamppot scheppen. Behandel haar ongeveer zoals spinazie: voeg de groente pas aan het einde toe en stop zodra ze net is geslonken.

Vijf tot tien minuten koken is voor zulke tere blaadjes meestal te lang. Door langdurige verhitting kan postelein haar frisse smaak en beet verliezen en wat slijmerig worden. Die licht gebonden structuur is niet vreemd — de plant bevat van nature slijmstoffen — maar wordt sterker naarmate je haar langer gaart.

Voor een stamppot kun je rauwe postelein door de hete aardappelen scheppen. De restwarmte is vaak genoeg om de blaadjes iets zachter te maken. Wil je haar in een soep gebruiken, voeg de groente dan pas tijdens de laatste minuten toe.

Wat zit erin?

Postelein levert vezels en bevat verschillende vitaminen en mineralen. Opvallend is dat zomerpostelein alfa-linoleenzuur bevat, een plantaardig omega 3-vetzuur. Voor een bladgroente is dat bijzonder, maar de hoeveelheid per normale portie blijft bescheiden.

Zie postelein daarom niet als vervanging voor rijkere plantaardige omega 3-bronnen zoals gebroken lijnzaad, chiazaad en walnoten. Het is vooral een smakelijke manier om meer afwisseling in je groente-inname te brengen.

Zoals veel bladgroenten bevat postelein ook oxaalzuur. Voor de meeste mensen vormt een normale portie binnen een gevarieerd eetpatroon geen probleem. Wie om medische redenen een oxalaatbeperkt dieet volgt, kan het gebruik beter met een arts of diëtist bespreken.

Zelf zomerpostelein kweken

Zomerpostelein houdt van warmte. Zaai haar pas wanneer de grond voldoende is opgewarmd, op een zonnige plek in losse, goed doorlatende aarde. De fijne zaden hoeven maar oppervlakkig te worden gezaaid.

De plant groeit snel en kan vaak al binnen enkele weken worden geoogst. Knip jonge scheuten boven de grond af en laat het onderste deel staan. Onder goede omstandigheden kan de plant opnieuw uitlopen.

Omdat postelein zichzelf gemakkelijk uitzaait, kan ze het jaar erop op onverwachte plekken terugkomen. De een noemt dat een handige bonus, de ander onkruid. Ik zou zeggen: zolang het in de keuken belandt, is er weinig aan de hand.

Winterpostelein vraagt een andere aanpak. Die wordt later in het jaar gezaaid en groeit juist goed tijdens koele, vochtige perioden.

Kopen en bewaren

Verse postelein ziet er sappig en fris uit. De blaadjes horen stevig te zijn en de stelen mogen niet slijmerig of gekneusd aanvoelen. Een dicht opeengepakte, natte zak gaat sneller achteruit.

Bewaar postelein ongewassen in de groentelade van de koelkast. Leg haar eventueel losjes in een bak met een droge doek of een vel keukenpapier om overtollig vocht op te nemen. Gebruik haar het liefst dezelfde dag en uiterlijk binnen ongeveer twee dagen.

Invriezen kan na kort blancheren en snel terugkoelen. Na het ontdooien is de groente niet meer geschikt voor een salade, maar nog wel voor soep, stamppot of een warm gerecht. Voeg de bevroren postelein rechtstreeks aan de pan toe en ontdooi haar niet eerst op het aanrecht.

Een groente voor wie snel beslist

Postelein is geen groente om een week achter in de koelkast te vergeten. Ze is kwetsbaar, maar vraagt in de keuken juist weinig werk. Even wassen, de worteltjes verwijderen en rauw serveren of heel kort verwarmen is meestal genoeg.

Juist die eenvoud maakt zomerpostelein aantrekkelijk. De groente hoeft niet de hoofdrol op te eisen om iets toe te voegen: een frisse smaak, sappige beet en net weer wat anders dan de gebruikelijke sla of spinazie.